Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS) zbliża się do końca swojej misji, co stanowi przełomowy moment w eksploracji kosmosu i zapowiada przejście od przedsięwzięć prowadzonych przez rządy do komercyjnych platform orbitalnych. W miarę jak NASA przygotowuje się do deorbitacji starzejącej się ISS około 2030 roku, agencja aktywnie wspiera partnerstwa z prywatnymi przedsiębiorstwami w celu stworzenia nowej generacji stacji kosmicznych. Ta strategiczna zmiana ma na celu wykorzystanie innowacji i inwestycji sektora prywatnego, aby zapewnić ciągłą obecność człowieka i możliwości badawcze na niskiej orbicie okołoziemskiej, torując drogę do bardziej zrównoważonej i dostępnej gospodarki kosmicznej.
Ta zmiana paradygmatu obejmuje konkurencyjny proces wyboru, mający na celu identyfikację obiecujących projektów komercyjnych stacji kosmicznych i partnerów do wstępnych demonstracji, w tym 30-dniowej misji załogowej. Ostatecznie NASA zamierza pozyskiwać "usługi stacji" od prywatnych wykonawców, skutecznie zlecając na zewnątrz eksploatację i rozwój następcy ISS. Termin składania ofert zbliża się, ale wstępne rozmowy z firmami rozwijającymi koncepcje komercyjnych stacji już trwają, co pozwala na wczesne dopracowanie i ograniczenie ryzyka.
Wśród wiodących kandydatów znajduje się Vast Space, firma z Kalifornii, która współpracuje ze SpaceX przy starcie Haven-1, mającej być pierwszą komercyjną stacją kosmiczną na świecie. Zaplanowany na maj 2026 roku Haven-1 jest zaprojektowany jako jednomodułowy dowód koncepcji, przeznaczony do trzyletniego okresu życia na orbicie. Został zaprojektowany do obsługi czterech misji załogowych, każda trwająca dwa tygodnie, z załogą czterech astronautów na misję.
Moduł Haven-1 kładzie nacisk na projekt "zorientowany na człowieka" w połączeniu z dedykowanym laboratorium naukowym. Taka konfiguracja ma na celu ułatwienie badań w warunkach mikrograwitacji i zaawansowanej produkcji, z potencjalnymi zastosowaniami w sektorach takich jak produkcja półprzewodników. Stacja ma być przystosowana zarówno do misji komercyjnych, jak i misji rządowych, zapewniając Vast Space cenne doświadczenie operacyjne w miarę postępów w realizacji bardziej ambitnego celu, jakim jest opracowanie pełnowymiarowego następcy ISS, jeśli zostanie wybrana przez NASA.
Dyrektor generalny Vast Space, Max Haot, przedstawił natychmiastowy cel firmy: "Naszym priorytetem numer jeden jest stanie się faktyczną firmą zajmującą się stacjami kosmicznymi – taką, która ma stację na orbicie, wysłała do niej ludzi na określony czas i bezpiecznie sprowadziła ich z powrotem na Ziemię." To pragmatyczne podejście podkreśla skupienie firmy na demonstrowaniu podstawowych możliwości i budowaniu weryfikowalnego dorobku w zakresie operacji kosmicznych.
Haven-1, o średnicy 4,4 metra i objętości mieszkalnej 45 metrów sześciennych, oferuje znacznie mniejszy rozmiar w porównaniu do 388 metrów sześciennych ISS. Jego start wykorzysta rakietę SpaceX Falcon 9, a kolejne misje załogowe będą wykorzystywać statek kosmiczny SpaceX Crew Dragon. Pomimo skromnych wymiarów, wnętrze zostało zaprojektowane tak, aby poprawić samopoczucie i produktywność załogi, wyposażone w okno kopułowe, wspólny stół, prywatne kwatery sypialne i szybkie połączenie internetowe za pośrednictwem Starlink. Jak zauważył Haot: "Nie jest zaprojektowany jako luksusowy hotel", ale raczej w celu optymalizacji warunków do efektywnej pracy i odpoczynku.
Od momentu powstania projektu w połowie 2023 roku, Vast Space odnotował znaczący wzrost, zwiększając liczbę pracowników z około 200 do 950 osób. Firma zainwestowała również znacząco we własne obiekty, umożliwiając produkcję nie tylko modułu Haven-1, ale także wielu modułów rocznie dla swojego planowanego większego następcy, Haven-2. Opracowano wersję "kwalifikacyjną" Haven-1 do testów naziemnych, potwierdzającą jego integralność strukturalną pod wpływem symulowanych sił startowych i ciśnieniowych. Przeprowadzono również szeroko zakrojone testy we współpracy z NASA.
Moduł orbitalny Haven-1 jest obecnie w końcowych etapach spawania, a następnie nastąpi integracja pojazdu i testowanie systemów. Przygotowania do startu zaplanowano na kwiecień 2026 roku, poprzedzając planowany na maj start. Kluczowym nadchodzącym etapem będzie ogłoszenie załogi Haven-1 i ich konkretnych celów misji. Vast Space celuje w agencje kosmiczne, zwłaszcza te z krajów rozwijających się, które chcą ustanowić swoją obecność orbitalną, jako głównych klientów. Dodatkowo firma planuje zaoferować możliwości prywatnym, samofinansującym się osobom, kładąc nacisk na rygorystyczne szkolenie i znaczący wkład w pracę kosmiczną.
Laboratorium naukowe stacji, opracowane z partnerami komercyjnymi, takimi jak Redwire Space, ma wspierać badania i produkcję farmaceutyczną, opierając się na wcześniejszych doświadczeniach z ISS. Rich Boling, wiceprezes ds. Rozwoju Korporacyjnego w Redwire, stwierdził: "Jesteśmy podekscytowani, że możemy być częścią tak historycznego przedsięwzięcia, które może działać w tempie biznesowym." Przewiduje on, że Haven-1 będzie służył jako skuteczna platforma badawcza, chociaż z początkowymi ograniczeniami przestrzennymi w porównaniu do ISS.
Vast Space nie jest jedyną organizacją zajmującą się rozwojem prywatnych stacji kosmicznych. Inne godne uwagi przedsięwzięcia to Starlab, wspólne przedsięwzięcie Airbusa i Northrop Grumman, oraz inicjatywy Blue Origin i Axiom Space, które z powodzeniem przeprowadziły pierwszą w pełni prywatną misję załogową na ISS w 2022 roku.
Architekci i badacze kosmosu uznają strategiczną wartość rozpoczynania od mniejszych, jednomodułowych projektów w celu ekonomicznego testowania kluczowych systemów. Podkreślają jednak również znaczenie uwzględnienia długoterminowej wizji od samego początku. Sukces przyszłych komercyjnych stacji kosmicznych zależy nie tylko od wykonalności technicznej, ale także od efektywności logistycznej i opłacalności ekonomicznej. Badania MIT sugerują, że aby być zrównoważonymi, przyszłe komercyjne stacje muszą dążyć do rocznych kosztów operacyjnych znacznie niższych niż obecne, szacowane na około 12 milionów dolarów dziennie dla ISS.
Vast Space nie ujawnił publicznie kosztów operacyjnych Haven-1, ale przewiduje inwestycję w wysokości około 1 miliarda dolarów do czasu jego startu, finansowaną przez założyciela Jed McCaleba i przyszłe przychody od klientów.
